Forléargas
Príomhchathair: Liospóin
Teanga oifigiúil/teangacha oifigiúla de chuid an Aontais Eorpaigh: Portaingéilis
Ballstát den Aontas Eorpach: ón 1 Eanáir 1986
Airgeadra: euro (€)
An limistéar Euro: ball ón 1 Eanáir 1999
Schengen: ball ón 26 Márta 1995
Figiúirí:
- Achar na tíre: 92,226 km2
- Daonra: 10,749,635
(Foinse: Eurostat - figiúirí 2025 maidir le hachar na tíre agus daonra)
Córas polaitiúil
Is poblacht leath-uachtaránachta í an Phortaingéil. Is é an príomh-aire an ceann rialtais. Is é an t-uachtarán an ceann stáit agus is aige atá sé de chumhacht an príomh-aire agus comhaltaí eile den rialtas a cheapadh.
Tá an tír roinnte ó thaobh riaracháin de ina 308 mbardas, atá foroinnte ina 3,092 pharóiste shibhialta. Ó thaobh na hoibríochta de, is iad an bardas, an paróiste sibhialta agus an rialtas náisiúnta amháin a aithnítear mar aonaid riaracháin áitiúla ó thaobh an dlí de.
An trádáil agus an geilleagar
Tá OTI per capita na Portaingéile, is é sin €30,800, faoi bhun mheán an Aontais (€38,100). Sin 1.6% d’OTI an Aontais san iomlán.
(Foinse: Eurostat - figiúirí 2023 maidir le OTI per capita agus OTI)
(Foinse: Eurostat - figiúirí 2024 maidir le heaspórtálacha agus iompórtálacha)
Parlaimint na hEorpa
Tá 21 ionadaí ón bPortaingéil i bParlaimint na hEorpa. Féach leat cé hiad na Feisirí sin de Pharlaimint na hEorpa agus lean gníomhaíochtaí oifig Pharlaimint na hEorpa sa Phortaingéil.
Comhairle an Aontais Eorpaigh
Is i gComhairle an Aontais Eorpaigh a thagann airí náisiúnta le chéile go rialta le dlíthe an Aontais a ghlacadh agus a mbeartais a chomhordú. Freastalaíonn ionadaithe ó rialtas na Portaingéile ar chruinnithe den Chomhairle atá dírithe ar réimse a bhfreagrachta roinnt uaireanta sa bhliain.
Uachtaránacht Chomhairle an Aontais Eorpaigh
Ní uachtarán buan amháin (amhail Uachtarán an Choimisiúin agus na Parlaiminte) atá ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh. Ina ionad sin, is í an tír a bhfuil uachtaránacht na Comhairle faoina cúram a stiúrann an obair sin. Bíonn an ról sin ag gach Ballstát ar a sheal ar feadh 6 mhí.
Le linn na tréimhse 6 mhí sin, bíonn airí ó rialtas thír na huachtaránachta i bhfeighil ar chruinnithe na Comhairle sna réimsí beartais éagsúla, glacann siad páirt i leagan amach chláir na gcruinnithe sin, agus éascaíonn siad an caidreamh le hinstitiúidí eile an Aontais Eorpaigh.
Na tréimhsí a raibh an uachtaránacht faoi chúram na Portaingéile lena linn:
Eanáir – Meitheamh 1992 | Eanáir – Meitheamh 2000 | Iúil – Nollaig 2007 | Eanáir – Meitheamh 2021
An Coimisiún Eorpach
Is í Maria Luís Albuquerque an Coimisinéir Eorpach atá ainmnithe ag an bPortaingéil agus cúramaí seirbhísí airgeadais agus an Aontais Coigiltis agus Infheistíochta uirthi.
Tá oifig áitiúil ag an gCoimisiún i ngach Ballstát. ‘Ionadaíochtaí an Choimisiúin’ a thugtar ar na hoifigí sin. Tuilleadh eolais faoi ionadaíocht an Choimisiúin sa Phortaingéil.
Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa
Tá 12 ionadaí ag an bPortaingéil ar Choiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa. Eagraíocht chomhairleach atá sa choiste sin ina bhfuil fostóirí, oibrithe agus grúpaí leasa eile. Faigheann na hinstitiúidí comhairle uaidh i dtaobh dlíthe atá beartaithe le go mbeidh tuiscint níos fearr acu ar an tionchar a bheadh ag na dlíthe sin ar dhálaí oibre agus sóisialta i dtíortha éagsúla.
Coiste Eorpach na Réigiún
Tá 12 ionadaí ag an bPortaingéil ar Choiste Eorpach na Réigiún, is é sin tionól an Aontais Eorpaigh d’ionadaithe réigiúnacha agus áitiúla. Faigheann na hinstitiúidí comhairle ón gcoiste sin i dtaobh dlíthe atá beartaithe le gur féidir an dearcadh atá ag gach réigiún faoi leith san Aontas i dtaobh na ndlíthe sin a thuiscint agus a chur san áireamh.
Buanionadaíocht chuig an Aontas Eorpach
Bíonn an Phortaingéil i dteagmháil freisin le hinstitiúidí an Aontais Eorpaigh tríd an mbuanionadaíocht atá aici sa Bhruiséil. Sin ‘ambasáid na Portaingéile chuig an Aontas Eorpach’ agus is é is príomhchúram di deimhin a dhéanamh de go mbíonn leasanna agus beartais na tíre á gcur chun cinn agus go dtugtar aird orthu a mhéid is féidir san Aontas.
Buiséid agus Maoiniú
Cén chaoi a mbaineann an Phortaingéil tairbhe as buiséad an Aontais?
Is é buiséad an Aontais an uirlis lena chinntiú gur fórsa daonlathach síochánta rathúil iomaíoch í an Eoraip. Baineann an tAontas úsáid as a bhuiséad chun a thosaíochtaí agus a thionscadail mhóra a mhaoiniú, rudaí nach bhféadfadh an chuid is mó de thíortha an Aontais a mhaoiniú ina n-aonar.
Is mó na buntáistí a bhaineann le ballraíocht san Aontas ná méid ranníocaíochtaí bhuiséad an Aontais, agus is iomaí sampla de sin atá ann. Baineann na Ballstáit uile tairbhe as bheith rannpháirteach sa Mhargadh Aonair, as cur chuige comhroinnte i leith na ndúshlán coiteann a bhaineann leis an imirce, leis an sceimhlitheoireacht agus leis an athrú aeráide, agus as gnóthachain nithiúla amhail bonneagar iompair níos fearr, seirbhísí poiblí nuachóirithe agus digitithe agus cóir leighis cheannródaíoch.
An méid atá le híoc ag gach tír san Aontas isteach i mbuiséad an Aontais, déantar é a ríomh ar bhealach cothrom. Íocann na tíortha sin a bhfuil geilleagair mhóra acu níos mó airgid isteach sa bhuiséad ná na tíortha sin a bhfuil geilleagair bheaga acu.
Ní tabhairt agus glacadh atá i gceist le buiséad an Aontais; is éard atá i gceist leis rannchuidiú le chéile chun háit níos fearr a dhéanamh den Eoraip agus den domhan do chách.
Caiteachas bhuiséad an Aontais agus ioncam de réir tíre in aghaidh na bliana
Tionscadail sa Phortaingéil a fuair maoiniú ón Aontas Eorpach
Cuidíonn an t-airgead i mbuiséad an Aontais le cláir agus tionscadail a mhaoiniú i dtíortha uile an Aontais, e.g. chun bóithre a thógáil, maoiniú a thabhairt do thaighdeoirí agus an comhshaol a chosaint.
Tuilleadh eolais faoin gcaoi a dtéann maoiniú ón Aontas chun tairbhe don Phortaingéil agus faoi chistí téarnaimh i do thír nó i do réigiún féin.