Airgeadra comhchoiteann – cén fáth
Ó bhí deireadh na 1960idí ann, bhí sé ina uaillmhian ag an Aontas Eorpach aontas eacnamaíoch agus airgeadaíochta (AEA) a bhunú. Is é atá i gceist le AEA a bhunú ná comhordú beartas eacnamaíoch agus fioscach, comhbheartas airgeadaíochta, agus airgeadra comhchoiteann, an euro. Is iomaí buntáiste a ghabhann le hairgeadra aonair:
- déantar níos éasca do chuideachtaí é trádáil thar theorainneacha
- cuirtear ar a gcumas do dhaoine cónaí, obair agus staidéar a dhéanamh i dtíortha eile ar bhealach níos éasca
- coinnítear praghsanna a cobhsaí.
Mar sin féin, bhí roinnt constaicí polaitiúla agus eacnamaíocha roimhe: tiomantas polaitiúil lag, easaontas faoi thosaíochtaí eacnamaíocha, agus suaiteacht sna margaí idirnáisiúnta. Bhí ról acu sin go léir maidir le moill a chur ar an dul chun cinn i dtreo an Aontais Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta.
An bealach go dtí an euro
An cobhsaíocht idirnáisiúnta airgeadra a bhí i dtreis sa tréimhse go díreach i ndiaidh an chogaidh, níor mhair sí i bhfad. Bhí suaitheadh sna margaí idirnáisiúnta airgeadra, agus chuir sin i mbaol córas praghais chomhchoitinn an chomhbheartais talmhaíochta, ceann de phríomhcholúin Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa, mar a thugtaí air an uair sin. Bhuail géarchéim ola agus suaitheadh eile na hiarrachtaí ina dhiaidh sin rátaí malairte cobhsaí a bhaint amach, go dtí gur seoladh an Córas Eorpach Airgeadaíochta (CEA) in 1979.
Bhí an Córas Eorpach Airgeadaíochta bunaithe ar chóras rátaí malairte a d'úsáidtí chun na hairgeadraí rannpháirteacha a choinneáil laistigh de bhanda teoranta. Leis an gcur chuige úrnua sin, tháinig comhordú nach bhfacthas a leithéid cheana ar bheartais airgeadaíochta idir na Ballstáit, agus cuireadh i bhfeidhm go rathúil é ar feadh breis agus deich mbliana.
Ó Maastricht go dtí an euro agus an limistéar euro
Faoi Jacques Delors, Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh ag an am, chuir gobharnóirí na mbanc ceannais ó thíortha an Aontais ‘Tuarascáil Delors’ i dtoll a chéile in 1989 i dtaca leis an gcaoi a bhféadfaí an tAontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta a bhaint amach. Mhol siad tréimhse ullmhúcháin trí chéim, a mhairfeadh idir 1990 agus 1999. Ghlac ceannairí na hEorpa leis na moltaí sin.
I mí na Nollag 1991 d’aontaigh an Chomhairle Eorpach anConradh nuaar an Aontas Eorpach, ar a dtugtaí Conradh Maastricht freisin, ina raibh na forálacha a bhí de dhíth chun an t-aontas airgeadaíochta a chur i bhfeidhm.
Tar éis tréimhse ullmhúcháin deich mbliana, seoladh an euro ar an 1 Eanáir 1999: Airgeadra ‘dofheicthe’ a bhí ann sna chéad trí bliana, a úsáideadh le haghaidh gnóthaí cuntasaíochta agus íocaíochtaí leictreonacha amháin. Seoladh boinnagusnótaí baincan 1 Eanáir 2002 i12 thír den Aontas, an t-aistriú ba mhó go dtí airgead tirim riamh.
Úsáideann níos mó ná 350 milliún Eorpach in 21 Bhallstát an t-airgeadra aonair gach lá anois, rud a fhágann gur siombail inbhraite é de lánpháirtiú na hEorpa. Tá tuilleadh tíortha ag ullmhú chun é a ghlacadh amach anseo.