Skip to main content

Rodzaje instytucji i organów

Struktura i lokalizacja

Struktura instytucjonalna Unii Europejskiej jest wyjątkowa, a jej system decyzyjny stale ewoluuje. W całej UE działa 7 instytucji europejskich, 7 organów UE i ponad 30 agencji zdecentralizowanych. Współpracują one ze sobą w celu realizacji wspólnych interesów UE i Europejczyków. 

Jeśli chodzi o administrację, istnieje 20 agencji i organizacji UE, które pełnią określone funkcje prawne, oraz 4 służby międzyinstytucjonalne, które wspierają instytucje.

Wszystkie te podmioty pełnią określone role – od opracowywania przepisów UE i kształtowania polityki, po wdrażanie polityki i pracę w specjalistycznych dziedzinach, takich jak zdrowie, medycyna, transport i środowisko.

Istnieją cztery główne instytucje decyzyjne, które kierują administracją UE. Instytucje te wspólnie określają kierunek polityki UE i odgrywają różne role w procesie stanowienia prawa: 

  • Parlament Europejski (Bruksela/Strasburg/Luksemburg)
  • Rada Europejska (Bruksela)
  • Rada Unii Europejskiej (Bruksela/Luksemburg)
  • Komisja Europejska (Bruksela/Luksemburg/przedstawicielstwa w całej UE) 

Ich pracę uzupełniają inne instytucje i organy, do których należą:

  • Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Luksemburg)
  • Europejski Bank Centralny (Frankfurt)
  • Europejski Trybunał Obrachunkowy (Luksemburg)

 

Instytucje i organy UE współpracują w szerokim zakresie z siecią agencji i organizacji UE w całej Unii Europejskiej. Podstawową funkcją tych organów i agencji jest przekładanie polityki na rzeczywistość.

Około 60 tys. urzędników służby cywilnej UE i innych pracowników służy 450 mln Europejczyków (i niezliczonym innym osobom na całym świecie). W rzeczywistości jest to stosunkowo niewielka liczba – francuskie ministerstwo finansów zatrudnia około 140 tys. pracowników na 67 mln mieszkańców.

Najważniejsze fakty i dane

Instytucje

Uprawnienia, obowiązki i procedury instytucji UE zostały określone w traktatach założycielskich UE: Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (1957 r.) i Traktacie o Unii Europejskiej (1992 r.). W traktacie lizbońskim (2007 r.) wprowadzono pewne zmiany i uzupełnienia do ich kompetencji.

Cztery główne instytucje Unii, pełniące różne funkcje, ściśle ze sobą współpracują w celu ustalenia programu działań UE oraz inicjowania i koordynowania procesu stanowienia prawa w UE. 

Zasadniczo Rada Europejska nie stanowi prawa. Może jednak wyrazić ona zgodę na zmiany w Traktacie o funkcjonowaniu UE. Jej główną rolą jest określanie kierunku politycznego UE. W większości przypadków Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska opracowują strategie polityczne i przepisy mające zastosowanie w całej UE. Procedura, którą stosują, nosi nazwę zwykłej procedury ustawodawczej.

Zasadniczo Komisja proponuje nowe akty prawne, a Parlament i Rada Unii Europejskiej je przyjmują. Następnie państwa członkowskie wprowadzają je w życie, a Komisja czuwa nad ich właściwym stosowaniem. 

Reprezentuje obywateli państw członkowskich UE. Posłowie do PE są wybierani w wyborach bezpośrednich. Podejmuje decyzje dotyczące prawa europejskiego wspólnie z Radą Unii Europejskiej. Zatwierdza również budżet UE. Prowadzi sieć biur kontaktowych w stolicach UE, Londynie, Edynburgu i Waszyngtonie. 

Szefowie państw lub rządów krajów UE spotykają się jako Rada Europejska, aby określić ogólny kierunek polityczny i priorytety Unii Europejskiej. Na czele Rady Europejskiej stoi przewodniczący wybierany na 2,5-letnią kadencję, którą można jednokrotnie odnowić. Rada nie przyjmuje aktów prawnych, z wyjątkiem ewentualnych zmian w Traktacie UE.

Reprezentuje rządy poszczególnych krajów UE. Rada UE to organ, w ramach którego ministrowie ze wszystkich rządów spotykają się, aby przyjmować akty prawne i koordynować politykę w poszczególnych obszarach. Ministrowie spotykają się w różnych konfiguracjach w zależności od tematu, który ma być przedmiotem dyskusji. Rada UE podejmuje decyzje dotyczące prawa europejskiego wspólnie z Parlamentem Europejskim.

Reprezentuje wspólne interesy UE i jest głównym organem wykonawczym UE. Korzystając z „prawa inicjatywy ustawodawczej”, przedstawia wnioski w sprawie nowych aktów prawnych, które są następnie analizowane i przyjmowane przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej. Zarządza również polityką UE, z wyjątkiem wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (którą prowadzi wysoki przedstawiciel ds. WPZiB, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej), oraz budżetem UE, a także czuwa nad prawidłowym stosowaniem prawa Unii przez poszczególne kraje. Biura przedstawicielstw są głosem Komisji w całej UE. Monitorują i analizują opinię publiczną w kraju przyjmującym, dostarczają informacji na temat polityki i sposobu funkcjonowania UE oraz ułatwiają współpracę Komisji z przyjmującym państwem członkowskim.

Pracę tych czterech głównych instytucji Unii, która obejmuje zadania ustawodawcze i wykonawcze UE, uzupełniają prace kolejnych trzech instytucji Unii: Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Te trzy instytucje są odpowiedzialne za zarządzanie aspektami sądowniczymi, finansowymi i związanymi z audytem zewnętrznym Unii Europejskiej.

Trybunał czuwa nad przestrzeganiem prawa Unii oraz nad prawidłową interpretacją i stosowaniem traktatów: kontroluje legalność aktów instytucji Unii, czuwa nad przestrzeganiem przez państwa UE zobowiązań wynikających z traktatów oraz dokonuje wykładni prawa Unii na wniosek sądów krajowych.

EBC i Europejski System Banków Centralnych są odpowiedzialne za utrzymywanie stabilnych cen w strefie euro. Odpowiadają one również za politykę monetarną i kursową w strefie euro oraz wspierają politykę gospodarczą UE. 

Europejski Trybunał Obrachunkowy przyczynia się do poprawy zarządzania finansami UE oraz promuje rozliczalność i przejrzystość, a także działa jako niezależny strażnik interesów finansowych obywateli Unii. Sprawdza, czy środki finansowe UE są prawidłowo rozliczane, czy są pozyskiwane i wydawane zgodnie z odpowiednimi zasadami i przepisami oraz czy przynoszą one wymierne korzyści.

Sposób wybierania i mianowania najważniejszych urzędników UE

Międzyinstytucjonalne procesy decyzyjne

Priorytety UE na lata 2019–2024

Organy

Oprócz instytucji istnieje szereg organów, które odgrywają specjalistyczne role, pomagając UE w wypełnianiu jej zadań. Niektóre organy mają za zadanie doradzać instytucjom (Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, Europejski Komitet Regionów), inne zapewniają przestrzeganie przez instytucje przepisów i procedur UE (Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, Europejski Inspektor Ochrony Danych). Europejska Służba Działań Zewnętrznych jest organem polityki zewnętrznej, który wspiera UE w sprawach zagranicznych.

ESDZ jest służbą dyplomatyczną Unii Europejskiej. Wspiera Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa / wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej w realizacji wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE oraz zapewnia spójność i koordynację działań zewnętrznych UE. Dysponuje siecią delegatur Unii na całym świecie.

EKES reprezentuje różne podmioty społeczeństwa obywatelskiego z całej Europy, w tym pracodawców, pracowników i przedstawicieli innych organizacji społecznych, zawodowych, gospodarczych i kulturalnych. Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska zasięgają opinii EKES-u przy podejmowaniu decyzji w sprawach politycznych wchodzących w zakres jego kompetencji.

KR reprezentuje władze regionalne i lokalne. Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska zasięgają opinii KR w sprawach istotnych dla władz lokalnych i regionalnych.

EBI jest organem Unii Europejskiej udzielającym pożyczek. Jego działalność koncentruje się na klimacie i środowisku, rozwoju, innowacjach i umiejętnościach, małych i średnich przedsiębiorstwach, infrastrukturze i spójności.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest niezależnym i bezstronnym organem, który rozlicza instytucje i agencje UE oraz propaguje dobrą administrację. Rzecznik pomaga osobom, przedsiębiorstwom i organizacjom, które napotykają problemy w kontaktach z UE, badając skargi dotyczące niewłaściwego administrowania, a także aktywnie analizując szersze kwestie systemowe.

EIOD czuwa nad tym, by instytucje i organy UE respektowały prawo obywateli do prywatności przy przetwarzaniu ich danych osobowych.

EROD jest niezależnym organem, który zapewnia spójne stosowanie przepisów o ochronie danych w całej UE i promuje współpracę między krajowymi organami ochrony danych w UE.

Służby międzyinstytucjonalne

Instytucje UE utworzyły cztery służby międzyinstytucjonalne, które mają obsługiwać instytucje UE, a także jej agencje i organy, oraz wspierać ich pracę. Każda z tych służb ma określone kompetencje, które obejmują podstawowe potrzeby instytucji UE, takie jak rekrutacja, szkolenie i rozwój pracowników, IT i publikacje. Urząd Publikacji powstał w 1969 r., natomiast pozostałe urzędy zostały utworzone niedawno – Europejski Urząd Doboru Kadr w 2003 r., Europejska Szkoła Administracji w 2005 r., a zespół reagowania na incydenty komputerowe w 2012 r.

CERT-UE zarządza ochroną systemów informatycznych instytucji UE przed zagrożeniami – wspiera służby poszczególnych instytucji UE odpowiedzialne za bezpieczeństwo informatyczne, a także współpracuje ze swoimi odpowiednikami z sektora publicznego w państwach członkowskich.

Europejska Szkoła Administracji organizuje szkolenia w określonych dziedzinach dla pracowników UE i ściśle współpracuje z działami szkoleniowymi wszystkich instytucji, aby uniknąć powielania działań.

EPSO jest urzędem doboru kadr UE. Organizuje konkursy w celu rekrutacji kandydatów do pracy w instytucjach i agencjach UE.

Urząd Publikacji Unii Europejskiej jest oficjalnym dostawcą usług wydawniczych dla wszystkich instytucji, organów i agencji UE. Jako taki stanowi centralny punkt dostępu do prawa Unii, publikacji, otwartych danych, wyników badań, ogłoszeń o zamówieniach publicznych i innych oficjalnych informacji.

Agencje zdecentralizowane

Obecnie istnieje ponad 30 agencji zdecentralizowanych. Mają one własną osobowość prawną, są ustanawiane na czas nieokreślony i są jednostkami odrębnymi od instytucji UE. 

Agencje zdecentralizowane pomagają we wdrażaniu polityki UE. Ułatwiają również współpracę pomiędzy UE i władzami krajowymi poprzez gromadzenie i udostępnianie wiedzy technicznej i specjalistycznej obu stron.

Agencje zdecentralizowane są rozsiane po całej Europie i zajmują się kwestiami wpływającymi na codzienne życie prawie 450 mln mieszkańców UE. Do przykładowych obszarów działalności należą: żywność, medycyna, wymiar sprawiedliwości, bezpieczeństwo transportu, narkomania i środowisko.

Na przykład:

Europejska Agencja Leków jest agencją zdecentralizowaną z siedzibą w Amsterdamie. Założona w 1995 r., zajmuje się zapewnieniem skuteczności i bezpieczeństwa produktów leczniczych do stosowania u ludzi i weterynaryjnych produktów leczniczych w całej Europie. Europejska Agencja Leków promuje również badania i innowacje w zakresie opracowywania leków. W znacznym stopniu przyczyniła się do rozwoju leków dla dzieci, leków na choroby rzadkie, terapii zaawansowanych, leków ziołowych i weterynaryjnych produktów leczniczych. Ma również do odegrania rolę w rozwiązywaniu problemów dotyczących zdrowia publicznego, takich jak AIDS, rak, choroba Alzheimera i cukrzyca. 

Zob. wszystkie agencje zdecentralizowane
Zob. prace Europejskiej Agencji Leków dotyczące chorób wirusowych

Joint statement of the European Parliament, the Council of the EU and the European Commission on decentralised agencies
English
(1.09 MB - PDF)
Pobierz

 

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

UE utworzyła trzy agencje, które mają realizować bardzo jasno określone zadania techniczne, naukowe i zarządcze. Nadrzędną misją tych trzech agencji jest pomoc UE i jej państwom członkowskim w realizacji wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, oraz innych aspektów działań zewnętrznych UE.

Agencja Obrony wspiera rozwój zdolności obronnych i współpracy wojskowej między krajami UE. Pobudza ona do prowadzenia badań i rozwijania technologii obronnych, wzmacnia europejski przemysł obronny i działa jako wojskowy pośrednik w sprawach polityki UE.

Instytut analizuje zagadnienia polityki zagranicznej oraz polityki bezpieczeństwa i obrony. Dostarcza analiz, organizuje fora dyskusyjne, aby pomóc w kształtowaniu polityki UE, oraz wnosi wkład w debaty na temat strategii bezpieczeństwa w Europie i poza nią.

Centrum Satelitarne dostarcza produkty i usługi wywiadu geoprzestrzennego, głównie poprzez analizę danych z satelitów obserwacyjnych. Stosuje system wczesnego ostrzegania decydentów o potencjalnych kryzysach, umożliwiając podjęcie w odpowiednim czasie działań dyplomatycznych, gospodarczych i humanitarnych.

Agencje wykonawcze

Komisja Europejska utworzyła na czas określony sześć agencji wykonawczych, które mają zarządzać konkretnymi zadaniami związanymi z programami UE. Te agencje wykonawcze, będące podmiotami prawnymi, pracują nad inicjatywami Komisji obejmującymi różne dziedziny, od zdrowia i edukacji po innowacje i badania.

Na przykład:

Komisja Europejska ustanowiła Agencję Wykonawczą Europejskiej Rady ds. Innowacji i ds. MŚP (EISMEA) w celu rozwoju i wdrożenia Europejskiej Rady ds. Innowacji, która identyfikuje i wspiera przełomowe technologie i innowacje. Agencja jest również odpowiedzialna za zarządzanie programami UE w zakresie wspierania MŚP, ekosystemów innowacji, jednolitego rynku, polityki konsumenckiej i międzyregionalnych inwestycji innowacyjnych. Agencja dba o to, aby prace finansowane w ramach tych programów przynosiły rezultaty i zapewnia Komisji cenny wkład w realizację jej zadań politycznych.

Zobacz wszystkie agencje wykonawcze

Agencje i organy Euratomu

Istnieją dwie agencje i organy Euratomu, które utworzono, aby wspierać realizację celów określonych w Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EURATOM, 1957 r.). Cele Traktatu obejmują: koordynację programów naukowo-badawczych państw członkowskich w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej; udostępnienie zasobów wiedzy oraz infrastruktury i środków finansowych przeznaczonych na działania w tej dziedzinie; oraz zapewnienie wystarczającej ilości energii jądrowej i bezpieczeństwa jej dostaw.

Agencja zapewnia regularne i sprawiedliwe dostawy paliw jądrowych dla użytkowników w UE. Zwiększa ona bezpieczeństwo dostaw dla użytkowników w Unii Europejskiej.

Wspólne przedsięwzięcie zarządza wkładem UE w projekt ITER (pierwotnie międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy), którego celem jest wykazanie naukowej i technologicznej wykonalności wykorzystania energii termojądrowej, a także współpracuje z Japonią w zakresie projektów badawczo-rozwojowych dotyczących energii termojądrowej.