Skip to main content

Rodzaje instytucji i organów

Struktura i lokalizacja

Struktura instytucjonalna Unii Europejskiej jest wyjątkowa, a jej system decyzyjny stale ewoluuje. W całej UE działa 7 instytucji europejskich, 7 organów UE i ponad 30 agencji zdecentralizowanych. Współpracują one ze sobą w celu realizacji wspólnych interesów UE i Europejczyków. 

Jeśli chodzi o administrację, istnieje 20 agencji i organizacji UE, które pełnią określone funkcje prawne, oraz 4 służby międzyinstytucjonalne, które wspierają instytucje.

Wszystkie te podmioty pełnią określone role – od opracowywania przepisów UE i kształtowania polityki, po wdrażanie polityki i pracę w specjalistycznych dziedzinach, takich jak zdrowie, medycyna, transport i środowisko.

Istnieją cztery główne instytucje decyzyjne, które kierują administracją UE. Instytucje te wspólnie określają kierunek polityki UE i odgrywają różne role w procesie stanowienia prawa: 

  • Parlament Europejski (Bruksela/Strasburg/Luksemburg)
  • Rada Europejska (Bruksela)
  • Rada Unii Europejskiej (Bruksela/Luksemburg)
  • Komisja Europejska (Bruksela/Luksemburg/przedstawicielstwa w całej UE) 

Ich pracę uzupełniają inne instytucje i organy, do których należą:

  • Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Luksemburg)
  • Europejski Bank Centralny (Frankfurt)
  • Europejski Trybunał Obrachunkowy (Luksemburg)

 

Instytucje i organy UE współpracują w szerokim zakresie z siecią agencji i organizacji UE w całej Unii Europejskiej. Podstawową funkcją tych organów i agencji jest przekładanie polityki na rzeczywistość.

Około 60 tys. urzędników służby cywilnej UE i innych pracowników służy 450 mln Europejczyków (i niezliczonym innym osobom na całym świecie). W rzeczywistości jest to stosunkowo niewielka liczba – francuskie ministerstwo finansów zatrudnia około 140 tys. pracowników na 67 mln mieszkańców.

Najważniejsze fakty i dane

Instytucje

Uprawnienia, obowiązki i procedury instytucji UE zostały określone w traktatach założycielskich UE: Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (1957 r.) i Traktacie o Unii Europejskiej (1992 r.). W traktacie lizbońskim (2007 r.) wprowadzono pewne zmiany i uzupełnienia do ich kompetencji.  

Cztery główne instytucje Unii, pełniące różne funkcje, ściśle ze sobą współpracują w celu ustalenia programu działań UE oraz inicjowania i koordynowania procesu stanowienia prawa w UE. 

Zasadniczo Rada Europejska nie stanowi prawa. Może jednak wyrazić ona zgodę na zmiany w Traktacie o funkcjonowaniu UE. Jej główną rolą jest określanie kierunku politycznego UE. W większości przypadków Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska opracowują strategie polityczne i przepisy mające zastosowanie w całej UE. Procedura, którą stosują, nosi nazwę zwykłej procedury ustawodawczej.

Zasadniczo Komisja proponuje nowe akty prawne, a Parlament i Rada Unii Europejskiej je przyjmują. Następnie państwa członkowskie wprowadzają je w życie, a Komisja czuwa nad ich właściwym stosowaniem.

Organy

Oprócz instytucji istnieje szereg organów, które odgrywają specjalistyczne role, pomagając UE w wypełnianiu jej zadań. Niektóre organy mają za zadanie doradzać instytucjom (Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, Europejski Komitet Regionów), inne zapewniają przestrzeganie przez instytucje przepisów i procedur UE (Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, Europejski Inspektor Ochrony Danych). Europejska Służba Działań Zewnętrznych jest organem polityki zewnętrznej, który wspiera UE w sprawach zagranicznych.

Służby międzyinstytucjonalne

Instytucje UE utworzyły cztery służby międzyinstytucjonalne, które mają obsługiwać instytucje UE, a także jej agencje i organy, oraz wspierać ich pracę. Każda z tych służb ma określone kompetencje, które obejmują podstawowe potrzeby instytucji UE, takie jak rekrutacja, szkolenie i rozwój pracowników, IT i publikacje. Urząd Publikacji powstał w 1969 r., natomiast pozostałe urzędy zostały utworzone niedawno – Europejski Urząd Doboru Kadr w 2003 r., Europejska Szkoła Administracji w 2005 r., a zespół reagowania na incydenty komputerowe w 2012 r.

Agencje zdecentralizowane

Obecnie istnieje ponad 30 agencji zdecentralizowanych. Mają one własną osobowość prawną, są ustanawiane na czas nieokreślony i są jednostkami odrębnymi od instytucji UE. 

Agencje zdecentralizowane pomagają we wdrażaniu polityki UE. Ułatwiają również współpracę pomiędzy UE i władzami krajowymi poprzez gromadzenie i udostępnianie wiedzy technicznej i specjalistycznej obu stron.

Agencje zdecentralizowane są rozsiane po całej Europie i zajmują się kwestiami wpływającymi na codzienne życie prawie 450 mln mieszkańców UE. Do przykładowych obszarów działalności należą: żywność, medycyna, wymiar sprawiedliwości, bezpieczeństwo transportu, narkomania i środowisko.

Na przykład:

Europejska Agencja Leków jest agencją zdecentralizowaną z siedzibą w Amsterdamie. Założona w 1995 r., zajmuje się zapewnieniem skuteczności i bezpieczeństwa produktów leczniczych do stosowania u ludzi i weterynaryjnych produktów leczniczych w całej Europie. Europejska Agencja Leków promuje również badania i innowacje w zakresie opracowywania leków. W znacznym stopniu przyczyniła się do rozwoju leków dla dzieci, leków na choroby rzadkie, terapii zaawansowanych, leków ziołowych i weterynaryjnych produktów leczniczych. Ma również do odegrania rolę w rozwiązywaniu problemów dotyczących zdrowia publicznego, takich jak AIDS, rak, choroba Alzheimera i cukrzyca. 

Zob. wszystkie agencje zdecentralizowane
Zob. prace Europejskiej Agencji Leków dotyczące chorób wirusowych

1 LUTY 2022
Joint statement of the European Parliament, the Council of the EU and the European Commission on decentralised agencies
English
(1.09 MB - PDF)
Pobierz

 

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

UE utworzyła trzy agencje, które mają realizować bardzo jasno określone zadania techniczne, naukowe i zarządcze. Nadrzędną misją tych trzech agencji jest pomoc UE i jej państwom członkowskim w realizacji wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, oraz innych aspektów działań zewnętrznych UE.

Agencja Obrony wspiera rozwój zdolności obronnych i współpracy wojskowej między krajami UE. Pobudza ona do prowadzenia badań i rozwijania technologii obronnych, wzmacnia europejski przemysł obronny i działa jako wojskowy pośrednik w sprawach polityki UE.

Instytut analizuje zagadnienia polityki zagranicznej oraz polityki bezpieczeństwa i obrony. Dostarcza analiz, organizuje fora dyskusyjne, aby pomóc w kształtowaniu polityki UE, oraz wnosi wkład w debaty na temat strategii bezpieczeństwa w Europie i poza nią.

Centrum Satelitarne dostarcza produkty i usługi wywiadu geoprzestrzennego, głównie poprzez analizę danych z satelitów obserwacyjnych. Stosuje system wczesnego ostrzegania decydentów o potencjalnych kryzysach, umożliwiając podjęcie w odpowiednim czasie działań dyplomatycznych, gospodarczych i humanitarnych.

Agencje wykonawcze

Komisja Europejska utworzyła na czas określony sześć agencji wykonawczych, które mają zarządzać konkretnymi zadaniami związanymi z programami UE. Te agencje wykonawcze, będące podmiotami prawnymi, pracują nad inicjatywami Komisji obejmującymi różne dziedziny, od zdrowia i edukacji po innowacje i badania.

Na przykład:

Komisja Europejska ustanowiła Agencję Wykonawczą Europejskiej Rady ds. Innowacji i ds. MŚP (EISMEA) w celu rozwoju i wdrożenia Europejskiej Rady ds. Innowacji, która identyfikuje i wspiera przełomowe technologie i innowacje. Agencja jest również odpowiedzialna za zarządzanie programami UE w zakresie wspierania MŚP, ekosystemów innowacji, jednolitego rynku, polityki konsumenckiej i międzyregionalnych inwestycji innowacyjnych. Agencja dba o to, aby prace finansowane w ramach tych programów przynosiły rezultaty i zapewnia Komisji cenny wkład w realizację jej zadań politycznych.

Zobacz wszystkie agencje wykonawcze

Agencje i organy Euratomu

Istnieją dwie agencje i organy Euratomu, które utworzono, aby wspierać realizację celów określonych w Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EURATOM, 1957 r.). Cele Traktatu obejmują: koordynację programów naukowo-badawczych państw członkowskich w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej; udostępnienie zasobów wiedzy oraz infrastruktury i środków finansowych przeznaczonych na działania w tej dziedzinie; oraz zapewnienie wystarczającej ilości energii jądrowej i bezpieczeństwa jej dostaw.

Agencja zapewnia regularne i sprawiedliwe dostawy paliw jądrowych dla użytkowników w UE. Zwiększa ona bezpieczeństwo dostaw dla użytkowników w Unii Europejskiej.

Wspólne przedsięwzięcie zarządza wkładem UE w projekt ITER (pierwotnie międzynarodowy eksperymentalny reaktor termojądrowy), którego celem jest wykazanie naukowej i technologicznej wykonalności wykorzystania energii termojądrowej, a także współpracuje z Japonią w zakresie projektów badawczo-rozwojowych dotyczących energii termojądrowej.